Câu chuyện đằng sau “Washi”, Giấy thủ công truyền thống của Nhật Bản

Trong kho tàng văn hóa truyền thống Nhật Bản, washi không chỉ đơn thuần là một loại giấy thủ công, mà còn là kết tinh của lịch sử, tín ngưỡng, kỹ thuật và tinh thần bền bỉ của con người Nhật qua hàng nghìn năm. Trong số các vùng sản xuất washi trên cả nước, Echizen Washi – bắt nguồn từ làng Goka, tỉnh Fukui – được xem là cái nôi không chỉ của truyền thống làm giấy địa phương mà còn của washi Nhật Bản nói chung.

Cái nôi của washi: Làng Goka, tỉnh Fukui

Làng Goka, nằm cách ga Takefu trên tuyến JR Hokuriku khoảng 15 phút lái xe về phía đông nam, thuộc khu vực Imadate-cho của thành phố Echizen ngày nay. Theo các ghi chép lịch sử và truyền thuyết dân gian, đây chính là nơi khởi nguồn của kỹ thuật làm giấy washi cách đây khoảng 1.500 năm.

Một câu chuyện được lưu truyền rộng rãi kể rằng, vào đầu thế kỷ VI, khi Thiên hoàng Keitai (trị vì từ năm 507–531) đi qua vùng Echizen, thị nữ của ông là Kawakami-gozen đã truyền dạy kỹ thuật làm giấy cho người dân địa phương. Từ đó, nghề làm giấy bén rễ và phát triển mạnh mẽ tại Goka.

Nghề làm giấy này lần đầu tiên được ghi nhận chính thức trong văn bản lịch sử “Nihon Shoki” (Nhật Bản Thư Kỷ) vào năm 610, đánh dấu sự xuất hiện sớm và vai trò quan trọng của washi trong đời sống Nhật Bản cổ đại.

Phát triển cùng lịch sử quốc gia

Sau Cải cách Taika năm 645, khi thủ phủ tỉnh được thành lập tại Echizen, nghề làm giấy bắt đầu được tổ chức và quản lý bài bản hơn. Đến năm 755, giấy Echizen đã được sản xuất riêng để chép kinh Phật và được nộp cho triều đình như một hình thức thuế. Không chỉ sản phẩm hoàn thiện, các nguyên liệu làm washi như kozo (dâu giấy), gampi và kineri cũng được ghi nhận trong các tài liệu hành chính vào năm 927.

Những tư liệu này cho thấy Echizen Washi không chỉ phục vụ nhu cầu địa phương mà đã sớm trở thành nguồn cung chiến lược cho nhà nước và các hoạt động tôn giáo, hành chính của Nhật Bản cổ đại.

Từ nghệ thuật đến tài chính: Vai trò vượt thời đại của Echizen Washi

Trải qua nhiều thế kỷ, Echizen Washi không ngừng khẳng định giá trị của mình. Loại giấy này được giới nghệ sĩ đánh giá cao nhờ độ bền, độ mịn và khả năng biểu đạt đặc biệt, đến mức nhiều tài liệu cho rằng các danh họa phương Tây như Picasso và Rembrandt cũng từng yêu thích và sử dụng washi trong quá trình sáng tác.

Không dừng lại ở nghệ thuật, Echizen Washi còn đóng vai trò quan trọng trong lịch sử tài chính Nhật Bản. Năm 1661, Lãnh địa Fukui phát hành đồng tiền miền đầu tiên của Nhật Bản, và chính các nghệ nhân giấy làng Goka đã sản xuất loại tiền giấy này. Nhờ chất lượng vượt trội, tiền giấy làm từ Echizen Washi nhanh chóng lan rộng sang các vùng như Hikone và Owari.

Đến thời kỳ Minh Trị (1868–1912), chính phủ Nhật Bản thống nhất phát hành tiền giấy toàn quốc mang tên Dajokan Kinsatsu, và một lần nữa, Echizen Washi được lựa chọn làm chất liệu chính. Năm 1940, Cục Làm giấy (nay là Cục In ấn Quốc gia Nhật Bản) được thành lập tại Goka, tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của vùng đất này trong ngành giấy quốc gia.

Đổi mới để tồn tại: Truyền thống song hành cùng hiện đại

Mặc dù được bảo trợ như một ngành thủ công hoàng gia, nhu cầu ngày càng cao đối với Echizen Washi khiến việc chỉ sử dụng nguyên liệu địa phương trở nên không khả thi. Trước thực tế đó, các nghệ nhân đã linh hoạt sử dụng kozo, gampi và mitsumata từ khắp Nhật Bản, đồng thời không ngừng cải tiến kỹ thuật.

Qua thời gian, nhiều loại washi mới ra đời nhờ sự kết hợp sáng tạo giữa các vật liệu như rơm, tre và bột giấy, mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng của washi. Đến giữa những năm 1950, ngành làm giấy Echizen bước vào một giai đoạn chuyển mình khi kết hợp kỹ thuật thủ công truyền thống với máy móc hiện đại, cho phép sản xuất các loại giấy phổ biến hơn như fusuma, komagami và senkashi với giá thành hợp lý.

Ngày nay, cộng đồng làm giấy Echizen thậm chí còn đang thử nghiệm trồng gampi tại địa phương – một thách thức từng được coi là bất khả thi – nhằm hướng tới sự bền vững lâu dài cho nghề thủ công này.

Echizen Washi trong đời sống hiện đại

Giữa thời đại kỹ thuật số, nơi email và tin nhắn tức thời chiếm ưu thế, thư viết tay trên Echizen Washi lại mang một giá trị cảm xúc rất riêng. Những bộ thư Echizen Washi với giấy viết và phong bì trang nhã, kèm nhãn dán hoa anh đào tinh tế, không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là phương tiện truyền tải tình cảm, điều mà công nghệ hiện đại khó có thể thay thế.

Echizen Washi vì thế không chỉ là một di sản của quá khứ, mà còn là minh chứng sống động cho khả năng kế thừa – thích nghi – phát triển của văn hóa Nhật Bản qua hàng thế kỷ.