5 đền thờ ngựa cầu chiến thắng và thành công năm Ngọ

Ngựa từ xa xưa đã là loài vật được dâng hiến cho thần linh, và đến nay vẫn có thể bắt gặp hình ảnh ngựa phụng sự trong các đền thờ Nhật Bản. Nhân dịp năm 2026 – năm Giáp Ngọ theo 12 con giáp, bài viết giới thiệu những ngôi đền có mối gắn bó sâu sắc với ngựa.

Thánh thú truyền đạt ước nguyện đến thần linh

Ngựa xuất hiện trong lịch sử Nhật Bản từ khoảng thế kỷ V, được cho là truyền vào Kyushu từ lục địa thông qua bán đảo Triều Tiên. Ban đầu, ngựa được dùng cho mục đích quân sự, nhưng số lượng ít nên khả năng được đưa trực tiếp ra chiến trường là không cao. Việc các ngôi mộ cổ chôn theo yên cương hay tượng haniwa hình ngựa cho thấy ngựa khi ấy là biểu tượng của quyền lực và sự giàu có, dần dần được đưa vào tín ngưỡng.

Trong “Tục Nhật Bản Kỷ” (Shoku Nihongi) hoàn thành năm 797, có ghi chép rằng ngựa là loài vật linh thiêng được dâng lên thần. Nghi lễ hiến ngựa phát triển mạnh vào thời Heian, trở thành nghi lễ quốc gia nhằm cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Tại các đền thờ, ngựa được xem là sứ giả hoặc phương tiện của thần linh và được dâng hiến với danh xưng thần mã (shinme). Dần dần, thần mã được thay thế bằng tranh vẽ hoặc tượng gỗ, hình thành phong tục dâng nguyện ước bằng ema (絵馬) ngày nay. Hiện vẫn còn nhiều đền thờ nuôi hoặc thờ thần mã: tại Đền Kamigamo (Kyoto), thần mã xuất hiện trong các lễ hội; tại Đền Ise (tỉnh Mie), ngựa do Hoàng thất hiến dâng vẫn phụng sự trước điện thờ. Nhiều nơi còn dựng tượng ngựa bằng đá hoặc gỗ.

Do gắn liền với chiến tranh, võ nghệ, nông nghiệp và vận chuyển, ngựa được tin là mang lại vận may chiến thắng, thăng tiến, tài lộc, đồng thời phù hộ an toàn giao thông và khai thông con đường tương lai. Khi đến viếng đền, hãy viết điều ước lên ema để kết duyên lành cùng thần linh.

Vị thần “ngựa chiến thắng” – Đền Fujinomori (Kyoto)

Ngôi chính điện được ban tặng từ Thiên hoàng thời Edo. Bên phải là Gò Cờ (Hatadzuka) – nơi Hoàng hậu Jingu dựng quân kỳ để cử hành nghi lễ trước khi xuất chinh.

Cách Đền Fushimi Inari Taisha nổi tiếng với nghìn cổng torii khoảng 2km về phía nam là Đền Fujinomori, một ngôi đền có lịch sử lâu đời hơn nữa. Tương truyền đền được Hoàng hậu Jingu sáng lập năm 203, gắn liền với các cuộc viễn chinh quân sự. Sau này, Thiên hoàng Kanmu coi đây là vị thần hộ mệnh phương Nam của kinh đô Heian, tạo nên mối quan hệ sâu sắc với Hoàng gia.

Lễ hội Fujinomori tổ chức vào ngày 5/5 với đoàn rước võ sĩ, được cho là nguồn gốc của búp bê trưng bày trong Tết Đoan Ngọ Nhật Bản. Cây xương bồ (shōbu) dùng để trừ tà ngày này đồng âm với “thắng bại” và “tôn vinh võ đạo”, vì vậy đền được người dân cầu nguyện võ vận trường tồn.

Tượng tái hiện nguồn gốc “Lễ hội xương bồ”

Theo ông Kenichi Tsuji, quyền lễ quan của đền, nguồn gốc “thần thắng trận” bắt đầu từ thời Nara, khi lời cầu nguyện chiến thắng của Thân vương Sawara được linh ứng. Lễ hội Fujinomori còn dâng nghi lễ Kakeuma (cưỡi ngựa biểu diễn) từ thời Heian, tái hiện nghi thức xuất quân xưa. Những màn biểu diễn kỹ nghệ trên lưng ngựa cũng mang lại phúc đức về kỹ năng cưỡi ngựa.

Nghi lễ Kakeuma với những màn nhào lộn trên lưng ngựa

Đền này đặc biệt nổi tiếng trong giới đua ngựa. Tại Trường đua Kyoto, giải “Fujinomori Stakes” được tổ chức từ năm 1982. Năm 1987, chủ ngựa Tamamo Cross sau khi chiến thắng đã đến tạ lễ, và năm sau đó con ngựa này giành cú đúp G1 Thiên Hoàng Thưởng xuân – thu, khiến danh tiếng “đền ngựa chiến thắng” lan rộng. Tháng 11 hằng năm, lễ Shinshin-sai thu hút đông đảo người hâm mộ đua ngựa đến chiêm ngưỡng ngựa và kỵ sĩ tham bái.

Ngoài cầu chiến thắng cho ngựa đua, đền còn nổi tiếng với cầu đỗ đạt, trúng tuyển, đặc biệt là ema vẽ Thân vương Toneri, người biên soạn Nhật Bản Thư Kỷ. Trong khuôn viên còn có bảo tàng trưng bày đồ chơi dân gian hình ngựa từ khắp Nhật Bản.

Thánh địa ngựa từ ngàn xưa – Đền Kamo (Ōmihachiman, Shiga)

Được xây dựng năm 736 theo chiếu chỉ của Thiên hoàng Shōmu nhằm trấn giữ phương quỷ môn, Đền Kamo tọa lạc trên vùng đất linh thiêng được xem là “trung tâm quốc gia”. Khu vực này từng là trang trại nuôi ngựa quốc doanh cổ nhất Nhật Bản – Mikarino, do Thiên hoàng Tenji lập nên vào thế kỷ VII. Vì thế, đền được tôn kính là thánh địa và thần hộ mệnh của loài ngựa.

Lễ hội Kamo tổ chức ngày 6/5 với nghi thức Ashifuse Sōme – bảy con ngựa thi chạy trên đường đua thẳng 400m. Nghi lễ có lịch sử hơn 1.350 năm, cùng nguồn gốc với lễ đua ngựa Kamigamo của triều đình xưa.

Trong khuôn viên còn có di tích tế lễ thời Jōmon và cây linh mộc “Renri Masakaki” – biểu tượng cho sự hòa hợp sinh mệnh, khiến nơi đây trở thành điểm đến tâm linh được yêu thích. Gần đó là Trang trại Mikarino no Mori, nơi du khách có thể tiếp xúc và cưỡi thử giống ngựa cổ Kiso, vô cùng hấp dẫn với người yêu ngựa.

Ngôi đền bảo hộ ngựa từ thời Heian – Đền Katsuma (Ibaraki)

Là đền phụ của Đền Ōsugi, Katsuma có nguồn gốc từ một đền chuồng ngựa bảo vệ trang trại ngựa của triều đình xưa. Sự trùng hợp kỳ lạ là năm 1978, Trung tâm huấn luyện ngựa đua Miho được xây dựng ngay tại địa điểm cũ, khiến các tay đua và giới ngựa đua thường xuyên đến cầu an toàn và tất thắng.

Trong đền có cây linh mộc hình đầu ngựa, ema gắn móng ngựa và tượng thần khỉ Anba dắt ngựa thần, tạo nên không gian linh thiêng đặc biệt.

Truyền thuyết kỵ mã – Đền Komatsunagi (Setagaya, Tokyo)

Ngôi đền ở khu Shimouma (Hạ Mã) gắn với truyền thuyết về Minamoto no Yoritomo, người sáng lập Mạc phủ Kamakura. Trong chiến dịch chinh phạt Ōshū năm 1189, ông buộc ngựa tại cây thông trong đền để cầu thắng trận và đã toại nguyện.

Cái tên Shimouma cũng xuất phát từ sự tích ngựa của Yoritomo bị chết đuối khi vượt suối, khiến từ đó người qua đây đều xuống ngựa dắt bộ. Trong đền hiện vẫn còn cây thông buộc ngựa đời thứ ba và nhiều bùa hộ mệnh hình ngựa.

Thần hộ mệnh vùng đất ngựa – Đền Arakawa Komagata (Tōno, Iwate)

Vùng Tōhoku nổi tiếng với tín ngưỡng dân gian về ngựa, tiêu biểu là Oshirasama – vị thần bảo hộ gia đình mang hình tượng đầu ngựa. Trên cao nguyên Arakawa, nơi chăn thả ngựa từ xưa, Đền Arakawa Komagata được thờ như thần bảo hộ ngành ngựa.

Lễ hội lớn tháng 5 có nghi thức thần mã ngự giá, tái hiện truyền thuyết vị sơn thần cưỡi bạch mã. Giữa rừng cây, hàng loạt cổng torii cổ kính tạo nên khung cảnh huyền bí như bước vào thế giới dân gian trong “Truyện Tōno” của Yanagita Kunio.