“Kagami Mochi”: Bánh Gạo Năm Mới của Nhật Bản

Kagami mochi, một món trang trí gồm các bánh gạo xếp chồng lên nhau và một số yếu tố khác, là biểu tượng của dịp Năm Mới ở Nhật Bản. Dưới đây là ý nghĩa may mắn của từng bộ phận trong món trang trí này.

Kagami Mochi – Món Trang Trí Truyền Thống

Kagami Mochi

Đây là những chiếc mochi (bánh gạo) được nặn thành hình tròn, tượng trưng cho chiếc gương (kagami), một trong ba bảo vật thiêng của Nhật Bản. Chúng được trưng bày vào dịp Năm Mới như vật dâng lên các vị thần năm mới (toshigami). Hai chiếc bánh được xếp chồng lên nhau, được cho là tượng trưng cho âm (mặt trăng) và dương (mặt trời).

Daidai

Ngày nay người ta thường đặt lên trên kagami mochi một quả quýt dễ tìm, nhưng truyền thống là quả daidai — một loại cam đắng Nhật Bản. Daidai là từ đồng âm với “qua nhiều thế hệ”, thể hiện mong ước gia tộc hưng thịnh đời đời.
Vỏ của loại cam này dày và nhiều hạt nên thường không ăn trực tiếp, nhưng nước của nó có vị chua thanh mát và được dùng trong các loại gia vị như ponzu.

Urajiro

Đây là lá của một loại dương xỉ thường xanh. Tên tiếng Nhật của nó, urajiro (“mặt dưới trắng”), xuất phát từ việc lá màu xanh đậm ở trên và trắng ở mặt dưới. Lá mọc thành từng cặp, cây lại sinh sôi mạnh và mọc thành bụi, nên tượng trưng cho sự hòa thuận vợ chồng và khả năng sinh sôi.

Yuzuriha

Cây này (thường gọi là False Daphne) mọc lá mới trước khi lá cũ rụng, nên được coi là biểu tượng của sự tiếp nối của dòng tộc.

Shide

Đây là những dải giấy cắt hình tia sét. Chúng có tác dụng xua đuổi tà khí và tạo ra không gian thanh tẩy.

Shihōbeni

Là một tờ giấy washi vuông, màu trắng và viền đỏ. Nó tượng trưng cho vật dâng lên trời, đất và bốn phương, với ý nghĩa tránh điều xui rủi và cầu mong phúc lộc quanh năm.

Thời điểm đặt trang trí

Hiện nay nhiều người mua kagami mochi ở siêu thị hoặc khu ẩm thực dưới hầm của các trung tâm thương mại (depachika). Ngày xưa, bánh gạo được giã thủ công vào cuối năm.
Trong tiếng Nhật, số 9 (ku) đồng âm với “đau khổ”, nên bánh giã vào ngày 9, 19 hoặc 29 của tháng được gọi là kunchi-mochi và bị coi là không may. Vì vậy đến nay nhiều người vẫn tránh bày kagami mochi vào ngày 29/12. Tuy nhiên, một số người lại xem số 29 là fuku (may mắn).

Ngày 31/12 cũng được tránh vì cho rằng không nên vội vàng đặt trang trí ngay trước khi đón các vị thần năm mới.

Từ 13/12 trở đi là có thể bày kagami mochi, nhưng nhiều nhà thường bắt đầu sau Giáng Sinh, và đặc biệt ngày 28/12 được coi là rất may mắn vì số 8 tượng trưng cho điều tốt lành.

Kagami Biraki (Ngày 11/1)

Người Nhật tin rằng mochi được dâng lên thần linh đã hấp thụ sức mạnh của họ. Việc tháo kagami mochi xuống để ăn là cách cầu mong nhận được sức mạnh đó và có sức khỏe tốt trong năm mới. Tục lệ này gọi là kagami-biraki (“mở gương”).

Các từ như “bẻ” (waru) hay “cắt” (kiru) bị tránh vì liên quan đến cái chết của samurai. Thay vào đó, bánh mochi – lúc này đã cứng – được đập bằng chày gỗ để tách thành miếng nhỏ. Những miếng này có thể dùng để nấu zōni (súp mochi) hoặc chiên giòn thành agemochi.

Cách thưởng thức Kagami Mochi sau Kagami Biraki

Sau khi thực hiện nghi thức kagami-biraki, mochi được chế biến thành nhiều món ăn truyền thống, vừa mang ý nghĩa tâm linh vừa gần gũi trong đời sống hằng ngày.

Zōni (雑煮): Món súp mochi truyền thống của Năm Mới, với nước dùng và nguyên liệu khác nhau tùy vùng. Ở miền Đông Nhật Bản, zōni thường có nước tương trong, còn miền Tây dùng miso trắng.
Oshiruko / Zenzai (お汁粉・ぜんざい): Mochi ăn cùng đậu đỏ ngọt, tượng trưng cho sự xua đuổi tà khí và cầu mong may mắn.
Agemochi: Mochi chiên giòn, thường được nêm muối hoặc xì dầu, là cách tận dụng kagami mochi phổ biến và được nhiều gia đình yêu thích.

Việc ăn kagami mochi không chỉ đơn thuần là thưởng thức món ăn, mà còn mang ý nghĩa tiếp nhận phúc khí và sức mạnh từ thần linh cho một năm mới bình an.

Kagami Mochi trong đời sống hiện đại

Ngày nay, cùng với sự thay đổi của lối sống, kagami mochi cũng được biến tấu linh hoạt hơn. Bên cạnh loại mochi truyền thống giã thủ công, nhiều gia đình lựa chọn kagami mochi đóng gói sẵn, bên trong là mochi mềm hoặc mochi rỗng chứa bánh gạo nhỏ để dễ bảo quản và sử dụng.

Ngoài ra, tại các gia đình sống ở chung cư hoặc không có không gian thờ cúng lớn, kagami mochi mini hoặc phiên bản trang trí đơn giản vẫn được ưa chuộng. Dù hình thức có thay đổi, ý nghĩa cầu chúc may mắn, sức khỏe và sự tiếp nối của gia đình vẫn được giữ nguyên.

Ý nghĩa văn hóa của Kagami Mochi trong dịp Năm Mới

Kagami mochi không chỉ là vật trang trí, mà còn phản ánh sâu sắc quan niệm sống của người Nhật:

Tôn trọng thần linh và thiên nhiên
Coi trọng sự tiếp nối của gia đình và dòng tộc
Mong cầu sức khỏe, bình an và thịnh vượng
Trân trọng những nghi thức truyền thống dù trong đời sống hiện đại

Chính vì vậy, kagami mochi vẫn giữ một vị trí quan trọng trong văn hóa đón năm mới của Nhật Bản, trở thành biểu tượng kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.