Một trong những đặc trưng khó nắm bắt nhưng có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong cách vận hành của doanh nghiệp Nhật Bản chính là nemawashi – quá trình xây dựng sự đồng thuận trước khi bất kỳ quyết định chính thức nào được đưa ra. Đối với nhiều nhà quản lý phương Tây, nemawashi thường bị hiểu nhầm là sự chậm chạp hay quan liêu. Tuy nhiên, trên thực tế, đây là một cơ chế ra quyết định mang tính chiến lược, phản ánh sâu sắc văn hóa, tâm lý và tư duy tập thể của xã hội Nhật Bản.
1. Nemawashi là gì và vì sao nó tồn tại?
Nemawashi theo nghĩa đen là “đi vòng quanh rễ”, bắt nguồn từ kỹ thuật làm vườn: trước khi di chuyển một cái cây, người làm vườn sẽ chuẩn bị hệ rễ trong nhiều tháng để giảm sốc khi cấy ghép. Trong doanh nghiệp, nemawashi mang ý nghĩa tương tự: chuẩn bị con người trước khi thay đổi hệ thống.
Luận điểm cốt lõi của nemawashi là:
Một quyết định chỉ thực sự hiệu quả khi những người liên quan đã sẵn sàng chấp nhận và thực thi nó.
Thay vì đưa ra đề xuất bất ngờ trong một cuộc họp chính thức, các nhà quản lý Nhật Bản tiến hành hàng loạt cuộc trao đổi không chính thức trước đó nhằm lắng nghe, điều chỉnh và tạo sự đồng thuận ngầm.
2. Nemawashi trong thực tiễn doanh nghiệp: Trường hợp Toyota
Luận cứ tiêu biểu cho hiệu quả của nemawashi đến từ Toyota. Alex Warren, cựu Phó Chủ tịch cấp cao của Toyota, từng chia sẻ cú sốc văn hóa khi nhận ra rằng một quy trình sản xuất mới tại Toyota có thể mất 9–10 tháng chuẩn bị, trong khi các đối thủ Mỹ chỉ mất khoảng 3 tháng.
Điều mà ông ban đầu cho là trì trệ thực chất là quá trình nemawashi:
Kỹ sư, công nhân dây chuyền và các bộ phận liên quan đều được tham vấn từ sớm
Các rủi ro tiềm ẩn được phát hiện trước
Vai trò của từng cá nhân được làm rõ trước khi quyết định chính thức ban hành
Kết quả là triển khai trơn tru, tỷ lệ lỗi thấp và mức độ phản kháng gần như bằng không. Điều này cho thấy nemawashi không làm chậm thực thi, mà chuyển thời gian từ “chữa cháy” sang “phòng ngừa”.
3. Cội rễ lịch sử của văn hóa đồng thuận
Nemawashi không phải hiện tượng hiện đại, mà ăn sâu trong lịch sử Nhật Bản.
Thời Tokugawa, các daimyo cai trị thông qua hội đồng Karō, ưu tiên thỏa thuận tập thể hơn mệnh lệnh cá nhân
Các bang hội thương mại Edo (Za) điều phối quyết định dựa trên mạng lưới quan hệ và ảnh hưởng lẫn nhau
Sau Minh Trị Duy Tân, truyền thống này được thể chế hóa thành hệ thống ringi (稟議制) – nơi các đề xuất phải đi qua nhiều cấp phê duyệt bằng con dấu
Nemawashi và ringi trở thành hai trụ cột song song:
Nemawashi xây dựng đồng thuận vô hình
Ringi tạo ra tính hợp pháp hữu hình
4. Cơ chế vận hành: Đồng thuận được tạo ra như thế nào?
Trong thực tế, nemawashi diễn ra thông qua các cuộc trò chuyện riêng tư, không mang tính đối đầu:
Bên ly cà phê
Trong giờ nghỉ
Sau giờ làm việc
Ngôn ngữ sử dụng thường gián tiếp và mang tính thăm dò. Trong văn hóa bối cảnh cao của Nhật Bản, điều không nói ra quan trọng không kém điều được nói. Những người thực hành nemawashi thành thạo phải biết:
Kuuki wo yomu – “đọc không khí”
Nhận diện sự do dự, im lặng hay các cụm từ mơ hồ
Điều chỉnh đề xuất dựa trên phản hồi, chứ không áp đặt
Quan trọng hơn, nemawashi là đàm phán hai chiều, không phải vận động hành lang một chiều. Một đề xuất chỉ tiến lên khi các bên liên quan đã đạt trạng thái chấp nhận hoặc trung lập.
5. Nền tảng văn hóa và tâm lý học
Sức bền của nemawashi bắt nguồn từ nhiều giá trị văn hóa Nhật Bản:
Wa (和) – đề cao hòa hợp tập thể hơn khẳng định cá nhân
Tatemae và honne – phân biệt giữa bề mặt công khai và suy nghĩ thật
Mentsu (giữ thể diện) – tránh làm ai đó mất mặt trước tập thể
Nemawashi tạo không gian an toàn để honne được bộc lộ riêng tư, trong khi vẫn duy trì tatemae nơi công cộng. Điều này giúp giảm xung đột, chia sẻ trách nhiệm và tăng cam kết tập thể.
6. Nemawashi trong bối cảnh hiện đại
Ngày nay, nemawashi đang thích nghi với môi trường số:
- Tin nhắn riêng trên Slack, LINE
- Email CC chiến lược
- Phản hồi ẩn danh hoặc “ngày đề xuất”
Dù công cụ thay đổi, logic cốt lõi vẫn giữ nguyên:
Những quyết định bền vững cần thời gian để bén rễ.
Các doanh nghiệp nước ngoài thành công tại Nhật Bản là những doanh nghiệp hiểu rằng im lặng không có nghĩa là đồng ý, và sự chấp thuận thực sự cần được gieo trồng từ sớm.
7. Giá trị chiến lược của nemawashi
Dù có vẻ kém hiệu quả trong ngắn hạn, nemawashi mang lại lợi ích dài hạn:
Tỷ lệ tranh chấp và kiện tụng thấp
Triển khai nhanh khi quyết định đã ban hành
Quan hệ đối tác bền vững và mức độ tin cậy cao
Nemawashi không chỉ là kỹ thuật quản lý, mà là một triết lý lãnh đạo dựa trên kiên nhẫn và trí tuệ tập thể.
8. Kết luận
Trong một thế giới đề cao tốc độ và quyết định cá nhân, nemawashi đại diện cho một mô hình khác: quyết định đúng được tạo ra từ quy trình đúng. Giống như một khu vườn được chuẩn bị kỹ lưỡng, kết quả có thể đến chậm, nhưng khi đã bén rễ, nó sẽ phát triển bền vững và khó lay chuyển.
Nemawashi chính là “hệ thống rễ vô hình” đang âm thầm định hình cách Nhật Bản ra quyết định – trong doanh nghiệp, chính phủ và xã hội.
Công ty TNHH Giáo Dục và Dịch Thuật IFK
Chuyên cung cấp các dịch vụ sau:
Dịch vụ biên phiên dịch tiếng Nhật, Anh, Việt
Dịch vụ làm CV tiếng Nhật
Dịch vụ tư vấn du học Nhật Bản
Chương trình internship tại Nhật Bản cho trường liên kết
Email: info@translationifk.com
Hotline: 0282.247.7755/035.297.7755
Website: https://translationifk.com
Facebook: Dịch Thuật Tiếng Nhật IFK
