Ngôn ngữ không ngừng phát triển. Như chúng ta có thể thấy từ các buzzwords (các từ thịnh hành) được công bố hàng năm, các từ ngữ mới xuất hiện, biến mất và lại xuất hiện. Từ ngữ thay đổi theo thời gian, nó trở thành những từ ngữ phù hợp với từng hoàn cảnh. Dịch thuật cũng là một công việc tinh tế, nhạy cảm, đòi hỏi việc thích nghi được với ngôn ngữ luôn thay đổi. Hơn nữa, người dịch để có thể tồn tại với vai trò một người chuyên nghiệp, cũng phải “trưởng thành” cùng với từ ngữ. Dưới đây chúng tôi sẽ giới thiệu 5 gợi ý để cải thiện kỹ năng dịch mà các dịch giả tự do hay các dịch giả công ty độc quyền đang áp dụng trong thực tế.
1. Đọc ngoại ngữ mục tiêu
Điều quan trọng nhất để soạn thảo một bản dịch mang thông tin và cách diễn đạt mới nhất, đồng thời truyền tải ngữ cảnh và ý nghĩa một cách chính xác, là đọc càng nhiều bài văn, bài viết bằng ngôn ngữ mục tiêu càng tốt. Cần phải chuẩn bị sẵn từ điển, nó là một cơ sở và là một người bạn đáng tin cậy. Việc làm tăng vốn từ vựng của bạn bằng cách nhìn càng nhiều càng tốt cũng là một điều rất quan trọng. Tuy nhiên, chỉ với từ điển thì không thể tiếp thu được các kiến thức mới nhất. Hãy đọc các loại sách, báo, tạp chí,… để cập nhật càng nhiều xu hướng, sự kiện, văn hóa và từ ngữ chuyên ngành trong ngôn ngữ hay lĩnh vực dịch càng tốt. Có rất nhiều dịch giả đã học cách diễn đạt khéo léo bằng cách đọc và so sánh các bài báo đã dịch hiện có với văn bản gốc.
2. Nói chuyện với người bản xứ
Có càng nhiều cơ hội trò chuyện với người bản xứ càng tốt. Mức độ hiểu biết về ngôn ngữ của bạn sẽ trở nên sâu sắc hơn thông qua việc thực sự nghe và nói. Không có cách nào tốt hơn là đối thoại với người bản xứ, những người có thể được coi là “chuyên gia” của ngôn ngữ đó, để nắm bắt được các cách diễn đạt trong văn nói và tiếng lóng, cách nói các cụm từ độc đáo và các cách diễn đạt cấm kỵ, và thậm chí cả những sắc thái tinh tế trong từng từ…
3. Có lĩnh vực chuyên môn
Điều cần thiết để có thể tiếp tục công việc dịch thuật lâu dài là có lĩnh vực sở trường. Nếu bạn có một lĩnh vực chuyên môn cụ thể, bạn có thể xử lý các tài liệu phức tạp trong công ty hay thậm chí là nội dung bài luận văn của các chuyên gia, và phạm vi công việc sẽ được mở rộng hơn rất nhiều. Trong thế giới ngày nay, khi dịch máy đang có sự tiến bộ vượt trội, thì lựa chọn bổ sung các bản dịch bằng cách sử dụng NMT (Neural Machine Translation – dịch máy thần kinh/dịch máy bằng nơ-ron) để giảm chi phí đối với bản dịch đơn giản đang là xu hướng. Có thể nói trong tương lai sẽ cần đến những người phiên dịch cho những bản dịch đòi hỏi kiến thức chuyên ngành mà máy móc không thể dịch tốt được.
4. Thử thách dịch theo hướng ngược lại
Ví dụ, nếu bạn đã quen với việc dịch tiếng Anh sang tiếng Nhật (bản dịch Anh-Nhật), bạn nên thử dịch từ tiếng Nhật sang tiếng Anh (bản dịch Nhật-Anh). Bạn sẽ có thể hiểu biết sâu hơn về ngữ pháp và cấu trúc giữa hai ngôn ngữ, cũng như các từ hay cách diễn đạt thông dụng trong mỗi tình huống. Gần đây, nhu cầu dịch ngược (back-translation) tăng lên nhằm mục đích xác nhận tính tương đương của bản dịch hoặc để xác minh ngôn ngữ các câu đã được dịch bằng thiết bị dịch,… Nếu bạn có thể dịch hai chiều Nhật-Anh và Anh-Nhật thì sẽ có thể tăng cơ hội việc làm.
5. Sử dụng thành thạo công cụ CAT
Tất nhiên, chính con người là người đảm bảo chất lượng bản dịch, nhưng rất tiếc những lỗi do con người gây ra như dịch thiếu, dịch sót và lỗi chính tả cũng là cố hữu. Các công cụ CAT (Computer Assisted Translation Tools, công cụ hỗ trợ dịch thuật) rất hữu ích trong việc ngăn chặn những sai lầm nhỏ như vậy. Với công cụ CAT, bạn vừa có thể dịch từng phần trong khi so sánh văn bản gốc với văn bản đã dịch. Máy móc sẽ giúp ghi nhớ nội dung bản dịch đối với từng từ, giúp tránh thiếu/sót và duy trì tính nhất quán với những từ đã dịch. Một ưu điểm khác của CAT là còn có thể lưu trữ nội dung cho từng dự án, vì vậy khi chỉnh sửa bản thảo đã dịch, có thể chú tâm chỉ cần dịch phần có liên quan còn lại máy sẽ giữ nguyên, điều này dẫn đến việc thời gian và chi phí giảm đi đáng kể. Ngay cả khi nhiều người dịch cùng tham gia vào một dự án, công cụ CAT vẫn rất hữu ích trong việc duy trì chất lượng, vì có thể vừa dịch vừa tham chiếu thuật ngữ tiêu chuẩn và bộ từ vựng. Đây là một công cụ tuyệt vời để tăng tốc độ dịch, duy trì và cải thiện chất lượng bản dịch. Có rất nhiều công cụ CAT khác nhau như Memsource, SDL Trados và MemoQ,… đã được thương mại hóa. Vì cũng có một số công cụ cung cấp bản dùng thử miễn phí, nên bạn có thể dùng thử.
